Een diversiteit aan trends en ontwikkelingen heeft impact op ons werk. We volgen ze nauwgezet, zodat we tijdig kunnen reageren én anticiperen. De rol van de netbeheerder verandert mee met de energietransitie. Naast infrastructuur staan daarbij ook regie, samenwerking en innovatie centraal. In onze strategie beschrijven we hoe we dat vormgeven.
Energietransitie kent groeipijnen
Geopolitieke ontwikkelingen, sturing van overheden op CO₂-reductie en de ontwikkeling van de gasprijs hebben de afgelopen jaren de energietransitie versneld. Duurzame energieproductie groeit sterk en huishoudens, bedrijven en mobiliteit verduurzamen. Hierdoor raakt het elektriciteitsnet steeds voller – netcongestie is inmiddels een structureel knelpunt en remt duurzame projecten en economische ontwikkeling. Omdat netuitbreiding lange doorlooptijden kent, zijn er wachtlijsten ontstaan voor extra netcapaciteit. Onzekerheden in stimuleringsmaatregelen vertragen de groei van elektrisch vervoer en van het aantal zonnepanelen en warmtepompen, al verwachten we dat die groei op de lange termijn wel doorzet. De ontwikkeling van warmtenetten en waterstofprojecten komt nog niet goed van de grond. Tegelijkertijd blijven de klimaatdoelen overeind. Onder deze omstandigheden is het voor de industrie lastiger om te verduurzamen.
Energieonafhankelijkheid steeds belangrijker
Klimaatdoelen, leveringszekerheid en betaalbaarheid blijven belangrijk in energiebeleid en -maatregelen. In het huidige geopolitieke klimaat en met de groeiende onzekerheden komt daar een belang bij: onafhankelijkheid van energie. Hiervoor is het goed om de nationale duurzame energieproductie en opslag te versterken. Ook helpt het om energiebronnen te diversifiëren, de import van energie te spreiden en deze bovendien te beperken tot betrouwbare landen. Daarnaast is flexibiliteit in het energiesysteem steeds belangrijker om vraag en aanbod in balans te houden.
Kosten van energievoorziening stijgen
De energietransitie vraagt grote investeringen van overheden, bedrijven en consumenten. Bijvoorbeeld in isolatie, warmtepompen, zonnepanelen en de energie-infrastructuur. Dit beïnvloedt de betaalbaarheid: de energierekening stijgt en de onzekerheid neemt toe door de beperkte beschikbaarheid van gas, de ontwikkelingen in de wereld en de volatiele duurzame energieproductie. Energierechtvaardigheid en bestaanszekerheid staan prominent op de politieke agenda. De financiering en kostenverdeling zijn onderwerp van maatschappelijk en politiek debat.
Schaarste bemoeilijkt de energietransitie
Voor de energietransitie hebben we voldoende vakbekwame technisch medewerkers, materialen en ruimte nodig. De vergrijzing en de groeiende vraag naar grondstoffen maken het steeds moeilijker om deze randvoorwaarden in te vullen. Tegelijkertijd is er meer ruimte nodig voor woningbouw, natuur, defensie en klimaatadaptatie. Daarnaast stelt natuurwetgeving eisen en grenzen. De vergunningsprocedures voor energie-infrastructuur zijn complex en tijdrovend. Beleidsmakers en overheden hebben, met brede politieke steun, initiatieven in gang gezet die deze trajecten vereenvoudigen en versnellen. Een voorbeeld hiervan is het EU Grid Package, waarin uitbreiding van elektriciteitsinfrastructuur wordt vrijgesteld van stikstofwetgeving.
Burgers krijgen meer invloed
Overheden staan voor complexe maatschappelijke vraagstukken; de energietransitie is er één van. Zij zoeken legitimiteit en draagvlak voor hun besluiten en nodigen burgers uit om te participeren. Tegelijkertijd groeit de weerstand en actiebereidheid tegen veranderingen in de directe leefomgeving van burgers. Steeds vaker dagen zij de overheid voor de rechter.
Data en technologieën bieden kansen maar ook meer risico’s
Technologieën zoals AI, Internet of Things (IoT) en datagedreven besluitvorming bieden kansen voor effectievere en efficiëntere dienstverlening en netbeheer. In een systeem dat steeds meer weerafhankelijk is, is digitalisering zelfs cruciaal om het systeem in balans te houden. Digitalisering en gerichte inzet van data worden daarmee steeds belangrijker binnen onze strategie. Tegelijkertijd neemt de afhankelijkheid van digitale systemen toe. De dreiging van cyberaanvallen groeit, wat vraagt om een hogere digitale weerbaarheid. Daarnaast stelt Europese regelgeving, zoals NIS2, strengere eisen aan cybersecurity in de energiesector.