Zowel bij onze dagelijkse operatie als bij het formuleren van nieuw beleid staat Enexis regelmatig voor dilemma’s. We willen de belangrijkste dilemma’s van afgelopen jaar delen. Zo geven we onze stakeholders een inkijkje in de zorgvuldige afwegingen die we in 2025 hebben gemaakt.
Communiceren over kritieke stroomnetten of niet?
Op heel koude (vorst)dagen deze winter staat het stroomnet in delen van Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord‑Brabant en Limburg op piekmomenten onder druk. Op zulke vorstdagen wordt er door huishoudens en bedrijven op hetzelfde moment veel stroom gebruikt, bijvoorbeeld om te verwarmen en gelijktijdig elektrische auto’s op te laden. Er ontstaan dan pieken die op enkele kritieke plekken zo hoog kunnen worden, dat het stroomnet dat niet aan kan, wat kan leiden tot langdurige stroomuitval. Omdat de kans daarop erg klein is, stond Enexis voor een dilemma: gaan we hierover communiceren met onze klanten, betrokken overheden en veiligheidsregio’s met mogelijk onnodige onrust tot gevolg? Of nemen we het risico op een dergelijke uitval waarover we vervolgens bijvoorbeeld als een ‘reguliere storing’ communiceren? We kozen voor transparantie en hebben breed gecommuniceerd zodat we betrokken klanten en gemeenten handelingsperspectief kunnen bieden. Dat zien we ook als verplichting, bijvoorbeeld naar kwetsbare klanten die extra afhankelijk zijn van stroom. Daarnaast nemen we volop maatregelen om te voorkomen dat een dergelijke uitval plaatsvindt.
Congestiemanagement via enkele grote afnemers of vele kleine?
Enexis wil overbelasting van het elektriciteitsnet voorkomen. Daartoe hanteren we een zogeheten maatregelenladder. Een van de maatregelen is verplicht congestiemanagement bij dreigende overbelasting van een station. Zo hebben we afgelopen jaar in vijf gebieden in Noord-Brabant en Overijssel grote afnemers van elektriciteit verplicht om - tegen vergoeding - flexibel vermogen aan te bieden tijdens piekmomenten op het stroomnet. Wettelijk gezien mogen we nu alleen grote bedrijven met een gecontracteerd vermogen vanaf 1 MW hiertoe verplichten. Zij leveren dan een significant deel van hun vermogen in. De zwaarste schouders dragen dan alle lasten. Maar wat als we de ‘lasten’ van congestiemanagement zouden verdelen onder álle afnemers van het station dat overbelast dreigt te raken? Dus ook bedrijven met een lager gecontracteerd vermogen en zelfs consumenten? Uit berekeningen van een typisch station in ons verzorgingsgebied blijkt dat die ene grote afnemer dan geen 64 procent van het vermogen moet inleveren, maar slechts 9 procent. Dat lijkt eerlijker maar de keerzijde is dat dit ook meteen een heel grote groep raakt. Zijn we daartoe bereid? Over dit dilemma zijn we in gesprek met het ministerie van Klimaat en Groene Groei (KGG).
Investeren in warmtenetten of niet?
In 2025 is de Wet collectieve warmte (Wcw) vastgesteld. Daardoor kan Enexis investeren in warmtenetten en regionale samenwerkingen verder opzetten. Wij zien warmte als een van de alternatieve energiedragers die nodig zijn voor een toekomstbestendig energiesysteem. Het is echter onzeker of investeringen in warmtenetten op dit moment financieel rendabel zijn, terwijl warmte in bepaalde gebieden maatschappelijk wél de beste oplossing kan zijn. Dit stelt ons voor een dilemma: hoe zetten we maatschappelijke waarden als CO₂-reductie, minder benodigde elektriciteitsnetinvesteringen en leveringszekerheid af tegen bedrijfsmatig verantwoord investeren? Welke keuzes maken we nu? En welke bijdragen en garanties krijgen we van beleidsmakers en stakeholders? Enexis bereidt zich actief voor op de uitrol van warmtenetten maar dit dilemma zal de komende jaren nog actueel zijn.
Tariefsverhoging of energiekosten betaalbaar houden?
Energiekosten voor klanten betaalbaar houden vindt Enexis belangrijk. Maar de benodigde miljardeninvesteringen in uitbreiding van het elektriciteitsnet – zoals ook blijkt het uit IBO Bekostiging Elektriciteitsinfrastructuur van maart 2025 - roept wel een dilemma op over de financierbaarheid van de energietransitie. Met ingang van 2027 geldt een nieuw reguleringskader van de ACM. Hoewel we volgens dit kader onze inkomsten eerder gaan ontvangen, blijft Enexis kritisch op de naar ons idee te lage tarieven die ACM wil gaan hanteren. We hebben voldoende inkomsten nodig die meegroeien met onze investeringen en kosten, die blijven immers stijgen om het energiesysteem toekomstbestendig te maken. Daar staat tegenover dat hoge tarieven een bedreiging voor de betaalbaarheid van energiesystemen vormen. Natuurlijk doet Enexis er alles aan om investeringen via onder meer een efficiënte bedrijfsvoering en gefaseerde uitvoering mogelijk te maken. Uitdaging blijft dit zo te realiseren dat we ook op lange termijn een financieel gezond bedrijf blijven, zodat wij onze cruciale rol in het energiesysteem kunnen blijven invullen.