Ook in 2025 werkten we samen met de landelijke overheid, provincies, gemeenten, marktpartijen en brancheorganisaties aan het energiesysteem van de toekomst.
KIES
Binnen Netbeheer Nederland-verband hebben we het rapport KIES opgesteld: Keuzes Integraal Energiesysteem. Het rapport bevat 12 keuzes waarvan de netbeheerders vinden dat die nu gemaakt moeten worden om te groeien naar een betaalbaar, schoon en betrouwbaar energiesysteem dat bijdraagt aan economische groei en een weerbare samenleving. KIES bevat vier thema's: Energiezekerheid, Betaalbare warmte in huis, Verduurzaming industrie en Toegang tot energie.
Landelijk Actieprogramma Netcongestie
Onder regie van het ministerie van KGG werken de ACM, netbeheerders en marktpartijen in het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN) aan oplossingen voor de krapte op het middenspannings- en hoogspanningsnet.
Het LAN richt zich op drie sporen:
-
Beter benutten van de transportcapaciteit, het net flexibeler gebruiken.
-
Meer inzicht voor klanten, duidelijk maken waar en wanneer extra transportcapaciteit beschikbaar komt.
-
Sneller bouwen, het verkorten van doorlooptijden en het versterken van de samenwerking tussen netbeheerders, gemeenten, provincies en het Rijk.
Deze en andere maatregelen helpen om de druk op het energienet te verminderen, maar zijn vooralsnog niet voldoende om de groei van de wachtlijsten een halt toe te roepen.
Energy boards
Elke provincie in ons verzorgingsgebied heeft een energy board. We werken hierin intensief samen. We bespreken hoe we elkaar kunnen helpen om sneller te bouwen en hoe we het net efficiënter kunnen benutten. Ook willen we met elkaar een scherp beeld krijgen van de vraag naar en het aanbod van energie op de lange termijn. Deze inzichten worden vastgelegd in provinciale energievisies. De provincie stelt daarnaast het provinciaal Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK) op. Hierin staan de prioriteiten en plannen voor uitbreidingsinvesteringen in de regionale energie-infrastructuur.
VNG-akkoord over grondposities
Afgelopen jaar hebben de regionale netbeheerders en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten een oplossing gevonden voor juridische geschillen over grondposities voor nieuwe transformatorhuisjes. Hiertoe heeft de VNG een zogeheten regieartikel geformuleerd. Hierin staan de voorwaarden waaronder een trafo in het ‘algemeen belang’ verplaatst kan worden. Als een gemeente in zo'n geval het besluit heeft genomen dat er sprake is van een conflict vanwege een nabij gelegen transformatorhuisje, dan gaan de gemeente en de netbeheerder in gesprek over een alternatieve plek en is er duidelijkheid over de verdeling van de kosten die dat met zich meebrengt.
Goed gebruik openbare ruimte
De energietransitie en bijbehorende netuitbreidingen hebben een grote impact op de openbare ruimte. Daarom kijken we met gemeenten en provincies zorgvuldig naar de ruimtelijke inpassing. Alleen zo kan de benodigde fysieke ruimte op tijd beschikbaar zijn. Het is belangrijk dat energie-infrastructuur wordt meegenomen in de ruimtelijke plannen, en andersom. Enexis heeft de ruimtelijke impact van de verwachte netuitbreidingen geografisch in beeld gebracht. Daarmee vergroten we de bewustwording bij gemeenten en provincies en kunnen we met hen gericht afspraken maken over het aankopen van grond op de juiste plekken.
Buurtaanpak met gemeenten
Om de energietransitie mogelijk te maken, versnellen we de uitvoering van netverzwaringen op laag- en middenspanning. De komende jaren werken we volop in woonwijken: we plaatsen duizenden nieuwe transformatoren, verzwaren bestaande transformatoren en trekken duizenden kilometers kabels. Dat doen we buurt voor buurt. Van ons als netbeheerder vraagt dat een andere manier van werken, met nieuwe processen en aangepaste rollen en verantwoordelijkheden.
Het succes van deze buurtaanpak hangt voor een groot deel af van de gemeenten waarin we actief zijn. In 2025 zijn we met 45 gemeenten een SOK overeengekomen, in totaal hebben we per 1 januari 2026 met 99 gemeenten zo'n overeenkomst. Daarmee spreken we uit dat we allemaal het belang zien van een versnelde verzwaring van laag- en middenspanningsnetten, daar samen de schouders onder zetten en elkaars belangen erkennen. Vaak vraagt dit van gemeenten ook een andere werkwijze of organisatie, zodat we onze processen goed op elkaar kunnen afstemmen. Hoe we de versnelling van de uitvoering precies samen vormgeven, leggen we vast in een nadere overeenkomst (NOK).
Voorstel voor verduurzamen wijken
Gemeenten moeten hun wijkuitvoeringsplannen sneller concreet maken. In deze plannen staat per buurt welke manier van verwarmen de voorkeur heeft om aardgas te vervangen. Zonder deze buurtaanpak kunnen we de warmtetransitie in de gebouwde omgeving niet realiseren.
We ondersteunen gemeenten door inzicht te geven in de benodigde aanpassingen aan het energienet. In januari 2025 kwamen alle regionale netbeheerders met een voorstel per buurt voor alle gemeenten in hun verzorgingsgebied. Dit voorstel is gebaseerd op hun eigen verwachtingen: waar ligt het voor de hand om voor warmte over te stappen op elektriciteit, welke groei in elektriciteitsvraag en laadpalen verwachten we, waar zijn warmtenetten logisch en waar is behoud van het gasnet wenselijk, bijvoorbeeld voor groen gas? Gemeenten kunnen deze buurtvoorstellen gebruiken om keuzes te maken voor de toekomstige warmtevoorziening.
NL Flex
NL Flex is een samenwerkingsverband van Netbeheerders en energiemaatschappijen om de inzet van flexibiliteit te versnellen ten behoeve van netcongestie. Zo doen we pilots met het netbewust aansturen van thuisbatterijen en warmtepompen. Voorbeeld is een proef in een woonwijk in het Drentse Dalen met honderd hybride warmtepompen die collectief op afstand konden worden aangestuurd.
Congestieneutrale aansluiting van batterijen
Grootschalige batterijopslag maakt het energiesysteem flexibeler. Batterijen slaan energie op als er veel wordt opgewekt en leveren energie terug als de vraag naar elektriciteit groot is. We moeten er wel voor waken dat batterijen geen netcongestie veroorzaken of verergeren. Als een batterij op een druk moment laadt of ontlaadt, kan dat juist zorgen voor extra druk op het net.
Daarom sluiten we grote batterijen aan met een Aansluiting Transport Overeenkomst (ATO) en een Capaciteits Beperkings Contract (CBC). Zo blijft het gebruik van de batterij gecontroleerd en voorspelbaar, zonder extra piekbelasting op het net te veroorzaken. We stellen voorwaarden aan het laden en terugleveren van energie door beperkingen op te leggen tijdens specifieke tijdvakken, bijvoorbeeld tussen 14.00 en 16.00 uur. Op die manier voorkomen we extra belasting van het net en ontsluiten we noodzakelijke flexibele opslagcapaciteit.