Enexis werkt aan een flexibeler energienet, zodat we ons netwerk maximaal kunnen benutten. Daardoor kunnen we zoveel mogelijk elektriciteit transporteren. Dat doen we met slimme, digitale technieken die vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen. Voor klanten ontwikkelen we producten die helpen om onderling ongebruikte capaciteit te verdelen, en die hen stimuleren de capaciteit die ze niet nodig hebben beschikbaar te stellen om andere klanten te helpen.
Zwaarder belasten van onze assets
Enexis vergroot de transportruimte in het net door componenten zo zwaar mogelijk te belasten, zonder concessies te doen aan de veiligheid van medewerkers en klanten en zonder onverantwoorde risico's te nemen voor de betrouwbaarheid van de elektriciteitsvoorziening. We benutten de reservecapaciteit in onze netten optimaal, onder andere door dubbelrail- en duplex-middenspannings-(MS-)installaties tijdelijk boven de 100% te belasten en door reservetransformatoren in te zetten. Samen met andere netbeheerders en via kennisplatform Ksandr onderzoeken we hoe we onze assets verantwoord zwaarder kunnen belasten.
Kritieke stroomnetten
Op heel koude (vorst)dagen staat deze winter het stroomnet in delen van Groningen, Drenthe, Overijssel, Noord‑Brabant en Limburg op piekmomenten onder druk. In het najaar hebben we gecommuniceerd dat op tenminste 22 locaties aanvullende maatregelen worden genomen om overbelasting van het stroomnet te voorkomen. Deze maatregelen zijn afdoende gebleken om de verwachte stroompieken deze winter op te vangen, maar we kunnen dit niet blijvend garanderen. In het uiterste geval kan het zijn dat Enexis uit voorzorg een deel van het stroomnet moet uitschakelen. Om die kans te verkleinen, hebben we bedrijven en huishoudens opgeroepen om op koude dagen tussen 7.00 en 10.00 uur en tussen 16.00 en 21.00 uur minder stroom te verbruiken, bijvoorbeeld door het stroomverbruik beter te spreiden over de dag. Speciaal voor gemeenten hebben we een toolbox ontwikkeld, waarin handvatten staan om inwoners en bedrijven te informeren en netbewust gedrag te stimuleren. In het voorjaar van 2025 hebben we al maatregelen genomen om onze kritieke stroomnetten te ontlasten en risico's te mitigeren.
Gedetailleerd inzicht voor dynamisch netbeheer
Om onze netten optimaal te benutten en klanten flexibele oplossingen te bieden, hebben we gedetailleerd inzicht nodig in het net en in de toekomstige behoefte aan elektriciteit. Daarom investeert Enexis in het geautomatiseerd doorrekenen en analyseren van de elektriciteitsnetten.
We stappen over van handmatige, statische berekeningen en inzichten naar geautomatiseerde en dynamische berekeningen. Hierbij maken we gebruik van ruim 30.000 transformatorstations die we al gedigitaliseerd hebben. Dit vormt een belangrijke stap richting dynamisch systeembeheer.
Sinds 2025 kunnen we veel gedetailleerdere informatie uit het net halen. Hierdoor kunnen we netcongestie op een veel gedetailleerder niveau signaleren. In 2025 konden we in Groningen hoogspanningscongestie intrekken en MS Transportnet-congestie afkondigen, waardoor we meer klanten konden aansluiten. Bovendien kunnen we in het MS-Transportnet eerder maatregelen nemen om overbelasting te voorkomen.
Efficiënter gebruik van het elektriciteitsnet
Om de beschikbare ruimte in het net zo goed mogelijk te benutten, werken we aan oplossingen die klanten stimuleren bewuster met hun gecontracteerde vermogen om te gaan. Zo doen we dat:
Pilot Gebruik Op Tijd of Raak Kwijt (GOTORK)
Klanten die hun gecontracteerd vermogen niet gebruiken, spreken we daarop aan. De ACM publiceerde in 2024 het codebesluit Gebruik Op Tijd Of Raak Kwijt (GOTORK). In 2025 benaderden we in een pilot veertien klanten om te onderzoeken hoe we onbenutte ruimte in het net beter kunnen inzetten. Daarbij keken we naar de balans tussen ongebruikte capaciteit en de vraag of klanten die ruimte op korte termijn alsnog nodig hebben. Uiteindelijk hebben we van zes klanten het vermogen teruggeschroefd. Dat ging in totaal om ruim 26.000kW op.
Een toekomstbestendig tariefstelsel
Samen met sectorpartijen, Netbeheer Nederland, het ministerie van KGG, ACM en Energie Nederland hebben we een ontwerpbesluit opgesteld voor een tijdsafhankelijk KV-nettarief. Dit tarief kent vier niveaus, gebaseerd op meetintervallen. Zo stimuleren we klanten hun verbruik beter te spreiden, waardoor pieken afnemen en er meer ruimte op het net ontstaat, bijvoorbeeld voor extra woningen en laadpalen.
Het nieuwe stelsel zorgt ook voor een eerlijkere verdeling van de kosten. Wie het net op piekmomenten zwaarder belast, betaalt meer. Met andere woorden: ander gedrag, een ander bedrag.
Voor grootverbruikers komt bovendien een tijdsafhankelijk nettarief. Dat bevordert efficiënt gebruik en vormt de basis voor toekomstige producten die helpen om meer ruimte op het net vrij te spelen. Het nieuwe tariefstelsel gaat in vanaf 2027.
Meer flexibel vermogen voor optimale benutting
Als er congestie optreedt, doen wij er alles aan om de beschikbare netcapaciteit maximaal uit te nutten en zoveel mogelijk klanten aan te sluiten. Dat doen we met congestiemanagement. Hierbij vragen we grote zakelijke klanten om tijdelijk hun afname of teruglevering aan te passen wanneer het net te zwaar belast dreigt te worden. Met deze klanten maken we contractuele afspraken: zij verminderen hun verbruik of teruglevering op afroep of tijdens piekmomenten. In ruil daarvoor ontvangen ze een vergoeding. Als er voldoende congestieregelvermogen is gecontracteerd, kunnen we congestie voorkomen en klanten van de wachtlijst aansluiten.
Vrijwillige deelname heeft tot nu toe echter weinig flexibel vermogen opgeleverd. Daarom is in steeds meer gebieden verplicht congestiemanagement nodig. In achttien gebieden met invoedingscongestie geldt inmiddels een verplichting. In 2025 stelden we voor het eerst ook een verplichting in voor vijf gebieden met afnamecongestie. Het gecontracteerde regelvermogen leverde een belangrijke bijdrage aan het voorkomen van overbelasting, maar nog niet genoeg om in alle stations congestie te voorkomen en al helemaal niet om de ruim 10.000 klantaanvragen op onze wachtlijst af te handelen. Samen met onze stakeholders verkennen we daarom alternatieve oplossingen om alle klanten op onze wachtlijsten toegang te geven tot energie.
Sterkere samenwerking met CSP
In 2024 heeft Enexis het eerste flexibiliteitscontract afgesloten met een congestie service provider (CSP). Een CSP bemiddelt tussen grootzakelijke klanten en netbeheerders om netcongestie te voorkomen. De contracten bevatten prijsafspraken over het afroepen van flexibiliteit, waardoor assets sneller en efficiënter gecontracteerd kunnen worden. Dit was de eerste stap naar de grootschalige uitrol van flexibiliteit voor congestiemanagement. In 2025 heeft Enexis ruim 45 flexcontracten afgesloten, direct of indirect met CSP’s. Daarnaast zitten er meerdere raamwerkcontracten in de pijplijn.
Netbewust laden
We zetten steeds meer in op netbewust laden: elektrische auto’s opladen op momenten die gunstig zijn voor het net. Dat helpt om piekbelasting te voorkomen en beschikbare capaciteit beter te benutten. Samen met partners introduceren we netbewust laden bij publieke laadpalen. Sinds november kun je bij 66 procent van onze publieke laadpalen netbewust laden.
We onderzoeken de mogelijkheden voor privélaadpunten bij klanten thuis. Daarnaast roepen we klanten op om niet te laden tijdens piekmomenten. De overheidscampagne die oproept om tussen 16.00 en 21.00 uur minder stroom te gebruiken, helpt daarbij.
De maatregelen die we nemen, zijn erop gericht meer regelbaar vermogen te krijgen en flexibel en netbewust gedrag bij klanten te stimuleren.
Vrijgeven van capaciteit en maatschappelijk prioriteren
Wanneer vermogen beschikbaar komt, bieden we dat aan in de volgorde van de wachtlijst. Daarbij houden we rekening met het maatschappelijk prioriteringskader van de ACM. In maart 2025 vernietigde de rechter het codebesluit uit 2024. De ACM heeft in december een nieuw codebesluit gepubliceerd. Het nieuwe kader kent drie prioriteringscategorieën voor het geval van schaarste.
-
Categorie 1: Congestieverzachters – partijen die flexibiliteit bieden zodat er meer ruimte op het elektriciteitsnet ontstaat voor andere klanten
-
Categorie 2: Veiligheid - elektriciteitinfrastructuur, gezondheidszorg, ontwikkelaars en aanbieders van zeer sensitieve technologieën, openbare drinkwatervoorziening, telecommunicatie voor beveiligde netwerken, veiligheidsdiensten, verkeersveiligheid voor luchtverkeer, spoorwegen, waterwegen en wegen, waterbeheer
-
Categorie 3: Basisbehoeften - afvalstoffenbeheer, gasinfrastructuur, onderwijs, openbaar vervoer, telecommunicatie, warmtevoorziening, woonbehoefte
Kleinverbruikers komen in congestiegebieden waar nu al een wachtlijst voor grootverbruikers is, vanaf 1 juli 2026 ook op deze wachtlijst.